Con đường phải đi
Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam (VIETRISA) vừa tổ chức tọa đàm tại Cần Thơ về Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp.
Chia sẻ tại tọa đàm, ông Trần Chí Hùng - Phó Chủ tịch UBND TP. Cần Thơ - cho rằng, Đề án Phát triển 1 triệu ha lúa chất lượng cao phát thải thấp tại vùng ĐBSCL thể hiện tầm nhìn chiến lược của Chính phủ trong tái cơ cấu ngành lúa gạo. Hướng tới ngành lúa gạo chất lượng - giá trị - bền vững - thích ứng với biến đổi khí hậu, giảm phát thải khí nhà kính.
Theo ông Hùng, Cần Thơ được chọn thí điểm Đề án từ năm 2024. Kết quả thí điểm đề án cho thấy, thành công chỉ đạt được khi có sự đồng hành tham gia của tất cả các bên. "Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, rủi ro thị trường ngày càng lớn, đòi hỏi phải xây dựng một hệ sinh thái lúa gạo chất lượng cao - phát thải thấp - gắn kết chuỗi giá trị. Qua đó vừa đạt yêu cầu về kinh tế, vừa đạt cam kết quốc tế của Việt Nam. Cần Thơ sẽ tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã, nông dân trong đầu tư và phát triển chuỗi giá trị lúa gạo", ông Hùng nói.
Ông Lê Thanh Tùng - Phó Chủ tịch, Tổng thư ký VIETRISA - cho biết, tháng 4/2025 VIETRISA đã ban hành quy chế tạm thời sử dụng nhãn hiệu “Gạo Việt xanh phát thải thấp”. Tới nay đã cấp chứng nhận quyền sử dụng nhãn hiệu cho 7 DN, lượng gạo được cấp nhãn hiệu đạt hơn 71.400 tấn. Lô hàng 500 tấn gạo mang nhãn hiệu này đã được xuất khẩu sang Nhật Bản hồi tháng 6/2025.
Ông Cao Đức Phát - nguyên Bộ trưởng Bộ trưởng Bộ NN&PTNT - cho biết, Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp là con đường phải đi, không có con đường nào khác cho lúa gạo vùng ĐBSCL và Việt Nam. Qua đó cải thiện hiệu quả, thu nhập, giải quyết các vấn đề môi trường, giảm phát thải. Các mô hình đã cho thấy hiệu quả, nhiều doanh nghiệp và người dân tham gia.
Theo ông Phát, các mô hình trồng lúa mới của Đề án cho thấy giá thành sản xuất thấp nhất và lợi nhuận cũng cao hơn. Quy trình kỹ thuật của Đề án là kết tinh của những thành tựu cao nhất về lúa gạo ở Việt Nam và trên thế giới, là quy trình giám sát, đo lường phát thải đầu tiên được ban hành.
Thời gian tới, ông Phát cho rằng cần tập trung đột phá về thị trường (đầu ra cho sản phẩm); đột phá về cơ chế phối hợp, sử dụng các nguồn lực hỗ trợ nông dân, doanh nghiệp, khoa học trong sản xuất; đột phá về nguồn lực, tài chính.
Chuyển từ 'làm nhiều’ sang ‘làm đúng’
Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan cho biết, các mô hình lúa thí điểm vừa qua cho kết quả tốt. Các chi phí đầu vào giảm, doanh nghiệp đồng hành, chú trọng đo lường phát thải, truy xuất nguồn gốc, nhà khoa học lội bùn cùng bà con. Kết quả, hạt gạo Việt Nam bắt đầu định hình “danh tính xanh” trên thị trường quốc tế, gạo ngon và có trách nhiệm.
“Giá trị lớn nhất là sự thay đổi tư duy, chuyển từ tư duy làm nhiều (số lượng) sang làm đúng (chất lượng và bền vững), từ chuỗi ngành hàng sang hệ sinh thái ngành hàng. Ở đó, nông dân không đơn độc, doanh nghiệp không chỉ biết mua bán, nhà nước không chỉ quản lý, mà tất cả cùng cộng sinh”, ông Hoan nói.
Phó Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý, việc mở rộng Đề án không phải sao chép mô hình một cách máy móc, phải sao chép cách tư duy đúng. Cần lắng nghe từng cộng đồng, hiểu từng vùng đất và dùng dữ liệu thực tế để học hỏi, hoàn thiện.
Cũng theo ông Hoan, Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp không chỉ kinh tế, còn như một lời hứa với nông dân, doanh nghiệp, thị trường về lựa chọn phát triển lúa gạo bền vững.
"Trong tương lai, trên những cánh đồng 1 triệu ha, chúng ta sẽ thấy ít khói hơn (giảm đốt rơm rạ), nhiều lúa chất lượng hơn, đặc biệt sẽ nhiều nụ cười hơn trên gương mặt người nông dân”, ông kỳ vọng.