TPO - Không khí lao động hối hả báo hiệu Tết đã về, cũng là lúc làng nghề làm trống da ở Nghệ An bước vào vụ sản xuất sôi động nhất trong năm.
Video: Rộn vang làng làm trống da ngày Tết ở xã Đại Đồng, tỉnh Nghệ An. Nghề làm trống da ở xã Đại Đồng, tỉnh Nghệ An đã có từ lâu đời, được truyền từ xã Hưng Tây (huyện Hưng Nguyên cũ) và duy trì liên tục đến nay qua nhiều đời. Dọc tuyến Quốc lộ 46, hiện có 5 cơ sở làm trống vẫn ngày ngày đỏ lửa, giữ nhịp nghề truyền thống. Dù sản xuất quanh năm, nhưng khoảng thời gian trước và sau Tết Nguyên đán luôn là cao điểm, bởi nhu cầu trống phục vụ lễ hội, đình đền, nhà thờ họ tăng mạnh. Trong xưởng trống của gia đình ông Phan Văn Cư (62 tuổi), những thân trống bằng gỗ mít xếp ngay ngắn chờ đến công đoạn bưng da. Ông Cư vừa tỉ mẩn kiểm tra mặt trống vừa chia sẻ: “Nghề này không cho phép cẩu thả. Chỉ cần da không đều, mặt trống nhăn hoặc tang trống lệch là tiếng trống sẽ không vang, không tròn”.
Theo ông Cư, để làm được một chiếc trống hoàn chỉnh, người thợ phải trải qua hàng chục công đoạn, trong đó xử lý da và bịt miệng trống là quan trọng nhất. Da trống được chọn từ da trâu, bò già, bởi càng già thì da càng dày, cho âm thanh vang và bền. Sau khi mua về, da được bào mỏng, căng đều và phơi nắng từ 3 - 4 ngày. Gặp trời râm, mưa, người thợ phải đốt lửa để hong da suốt ngày đêm.
Tang trống được làm từ gỗ mít - loại gỗ dẻo, nhẹ, ít co giãn và cho âm thanh tốt. Gỗ mít được cưa thành những thanh dăm cong, ghép lại trong các đai tre để tạo hình thân trống. Trước khi bưng trống, tang được bào chuốt cẩn thận cho tròn đều, cân đối, bởi chỉ cần lệch một chút cũng ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm.
Khi bịt miệng trống, miếng da được kéo căng, đặt khéo léo lên tang trống, sau đó cố định bằng các chốt tre già. Người thợ vừa dẫm lên mặt trống để da giãn đều, vừa dùng búa gõ nhẹ vào các thanh khẳng để néo da. Cứ thế, dẫm - kích - néo lặp đi lặp lại cho đến khi mặt trống căng đều, gõ thử cho tiếng “đanh”, vang như ý.
Anh Phan Tuấn Văn (36 tuổi, con trai ông Cư) cho hay: “Làm trống phải tính toán kỹ đường kính mặt trống, chiều cao và chu vi thân trống để khi ghép tang đạt độ cân đối. Nghề này đòi hỏi sự cẩn thận và kinh nghiệm, không thể làm nhanh cho xong”. Trung bình, một chiếc trống nhỏ có thể hoàn thành trong 3 - 5 ngày nếu đã chuẩn bị sẵn nguyên liệu. Riêng những chiếc trống lớn dùng cho đình đền, lễ hội có khi mất cả tháng mới xong. Dịp Tết, các cơ sở phải huy động thêm nhân lực trong gia đình để kịp tiến độ giao hàng.
Bên cạnh cách néo da truyền thống bằng nêm, một số cơ sở hiện nay đã áp dụng kích để kích dưới bệ néo, giúp da căng đều hơn và giảm sức lao động. Anh Phan Văn Dũng (29 tuổi) chia sẻ: “Nhờ máy móc hỗ trợ một số công đoạn, nghề làm trống hiện nay đỡ vất vả hơn trước, song những khâu quyết định chất lượng vẫn phải làm thủ công”.
Các cơ sở nơi đây sản xuất đủ loại trống, từ trống nhà thờ họ, trống trường học, trống di tích đến trống chầu, trống lễ hội với nhiều kích cỡ khác nhau. Giá trống dao động từ vài trăm nghìn đồng đến hàng chục triệu đồng, tùy loại và kích thước. Dịp Tết, hầu hết các xưởng đều hoạt động hết công suất để kịp giao hàng. Dẫu vậy, nghề làm trống da Đại Đồng cũng đang đối mặt với không ít khó khăn. Nguồn nguyên liệu ngày càng khan hiếm, giá gỗ mít tăng cao, da trâu bò bị cạnh tranh bởi các ngành sản xuất khác. Quan trọng hơn, nghề đòi hỏi sự kiên trì, tỉ mỉ và đam mê, nhưng lớp trẻ theo nghề ngày càng ít.
